Typowa praca dotycząca optymalizacji heurystycznej powinna zawierać: opis tematyki reprezentowanej przez wybrany algorytm, szczegółowy opis samego algorytmu, pewne informacje techniczne o implementacji (wymagania systemowe, formaty danych wejściowych i wyjściowych, etc.), wyniki eksperymentów przeprowadzonych za pomocą zaimplementowanego algorytmu (których celem było zbadanie jego wybranych właściwości), oraz wnioski wynikające z tych wyników. Tekst pracy kończy się oczywiście bibliografią. Wszystko to musi spełniać pewne wymagania specyficzne dla tekstów naukowych.

Moje subiektywne uwagi do planowania procesu tworzenia pracy dyplomowej

Praktyka uczy, że niewykonalne jest napisanie pracy dyplomowej, zaczynając na miesiąc przed terminem jej oddania (owszem, też słyszałem te legendy.. Ale proszę poszukać prawdziwych świadectw dotyczących tych przypadków błyskawicznego pisania prac, prawda okaże się wtedy nieco inna). Proces tworzenia pracy wymaga zdecydowanie więcej czasu. Pierwszym miejscem ewentualnego wydłużenia czasu wykonania jest etap przygotowań: tematy prac są brane z międzynarodowych publikacji konferencyjnych lub czasopism naukowych i regułą jest obecność różnego rodzaju niedopowiedzeń lub niejasności w tych publikacjach. W rezultacie niezbędna jest pewna inicjatywa w dotarciu do informacji (szukanie w internecie innych artykułów dotyczących tej tematyki, korespondencja z autorem publikacji), a czasem spora doza kreatywności, jeżeli jednak nie uda się do nich dotrzeć. Do pomyślnego zakończenia tego etapu niezbędna jest też znajomość języka angielskiego, ponieważ prawie wszystkie źródła są napisane właśnie w tym języku.
Planując pracę, trzeba też brać pod uwagę, że po napisaniu kodu i jego gruntownym przetestowaniu etap eksperymentów zajmuje dość dużo czasu. Zwykle zostaje przeprowadzonych dużo więcej eksperymentów niż to, co potem ostatecznie trafia do tekstu pracy – w pracy prezentowane są tylko wyniki najciekawsze i najbardziej znaczące.
Ostatni etap pracy, tj. opisanie tego, co się zrobiło, może również okazać się dłuższym niż na początku planowano. Wielu Autorów tekstów z zaskoczeniem stwierdza, że wyrażenie swoich myśli na papierze jest trudniejsze niż im się na początku wydawało. W tej kwestii nie da się nic powiedzieć, póki nie przystąpi się do działania: jednym opisanie swojej pracy przychodzi dość lekko, podczas gdy dla innych jest to prawdziwa „orka na ugorze”.

Termin oddania – dla kogo?

Termin oddania pracy stanowi presję dla Autora, a nie dla Promotora. Oznacza to, że praca, która w wyznaczonym terminie nie spełnia wymagań pracy dyplomowej (odpowiednio licencjackiej lub magisterskiej), nie zostanie zaakceptowana do złożenia w żadnym wypadku i niezależnie od wszystkich ewentualnych skutków, jakie z tego mogą wyniknąć dla Autora. Pisanie wtedy listów w stylu:

Ja nie jestem na pierwszym roku. Po tym jak przejrzałe(a)m inne prace to naprawde moja jest na dużo wyzszym poziomie. Obejrzałe(a)m prace kolegów którzy się już bronili i nie ma porównania do mojej.

jest bezcelowe.

Właściwa perspektywa: praca dyplomowa jako oblężona twierdza

W trakcie przygotowywania tekstu należy ciągle pamiętać, że na koniec, po złożeniu pracy, zostaje ona sama na biurku recenzenta i musi się „obronić” bez jakiegokolwiek wsparcia ze strony Autora. Oznacza to, że tekst ten musi zawierać spójne i kompletne informacje dotyczące całej wykonanej pracy. Kompletne, czyli nawet te najbardziej oczywiste. Czego nie ma w tekście, tego nie ma w ogóle: nic nie może pozostać w domyśle, a każda informacja związana w sposób istotny, czy to z teorią, czy z samym algorytmem, czy też ze sposobem zbierania i prezentacji wyników, musi być umieszczona w tekście pracy. Dokładnie odwrotnie jest z informacjami niezwiązanymi bezpośrednio z pracą, choć ogólnie związanymi z tą dziedziną. Dodawanie takich kawałków tekstu na zasadzie „aby było więcej masy” daje efekt przeciwny do zamierzonego, tj. jest to mocny argument na potwierdzenie tezy, że dyplomant nie wie, o czym pisze. Natomiast zupełnie nie świadczy o jego głębokiej mądrości ani szerokim spojrzeniu na analizowane zagadnienie.

Ostatnie pułapki przed finiszem

Kiedy praca jest już gotowa, zaakceptowana przez promotora i ustalony jej tytuł.

Tytuł i streszczenie po angielsku

.. zostaje ostatnia rzecz do napisania: tytuł i streszczenie w języku angielskim (oraz oczywiście po polsku – do kompletu). Właściwie jest tutaj tylko jedna wskazówka: zarezerwować dodatkowy czas dla promotora na korektę streszczenia po angielsku. Streszczenie po polsku należy napisać już po korekcie, bazując na zatwierdzonym tekście streszczenia po angielsku, tak aby teksty streszczeń były ze sobą zgodne.

Wpisywanie danych o pracy do APD

Kiedy już nawet teksty streszczeń zostaną ustalone, zostaje ostatnia pułapka do pokonania: wpisanie streszczeń pracy do APD. Aby tekst wyglądał poprawnie, przygotowując go w oknie aplikacji APD albo w naszym ulubionym edytorze, nie należy samemu wprowadzać znaków końca linii po każdym wierszu, ale należy włączyć ustawienie „zawijaj wiersze” i pisać w sposób ciągły. Jest to ważne, ponieważ znaki nowej linii pełnią rolę znaków dzielących tekst na akapity w formularzu wynikowym generowanym przez APD, a szerokość linijek w naszym edytorze prawie na pewno nie będzie zgodna z szerokością w formularzu. Znaki nowej linii po każdym wierszu sprawią, że tekst wynikowy będzie prezentował się jako „poszarpany”, tj. linijki będą różnej długości, a całość może być niezbyt czytelna.
Uwaga: może się też zdarzyć, że – mimo starań Autora – podczas zapisywania tekstu, np. w okienku poczty elektronicznej, w celu wysłania go Promotorowi do korekty, program pocztowy sam umieści znaki nowej linii na końcach każdej linijki tego tekstu. Dlatego przed wklejeniem wersji ostatecznej do APD należy ją ponownie sprawdzić.
Dobrym edytorem tekstowym, który pozwala łatwo kontrolować znaki nowej linii w tekście, jest np. Notepad++.

Kompletowanie plików do APD

Podstawowym plikiem do wgrania do APD jest plik pdf zawierający ostateczną wersję pracy dyplomowej. Oprócz tego, jeśli dyplomant napisał program w ramach pracy dyplomowej, jest on jej integralną częścią. Wtedy dyplomant ma obowiązek wgrać również ten program do APD w formie skompresowanego archiwum. Archiwum powinno zawierać:

• kod źródłowy programu,
• kod wykonawczy programu,
• szczegółowa instrukcja kompilacji i instalacji programu, wymagania co do wersji wykorzystywanych bibliotek, itp.,
• instrukcja użytkowania programu (manual),
• szczegółowe wyniki wszystkich przeprowadzonych eksperymentów, na które autor powoływał się w swojej pracy.

(jeśli po skompletowaniu archiwum jest za duże, wystarczy plik readme, zawierający link do miejsca, skąd można je pobrać; link przez co najmniej pięć lat powinien być aktywny). Promotorowi i recenzentowi nie wolno wystawiać recenzji pracy, dopóki takie archiwum nie zostanie załączone.